De oorsprong van klachten na een hersenschudding
Hersenschudding
Hersenschuddingen, ook bekend als licht traumatisch hersenletsel, zijn veelvoorkomende verwondingen die zowel bij volwassenen als kinderen in Nederland voorkomen. De symptomen variëren van hoofdpijn en duizeligheid tot problemen met concentratie. Er is een groeiende aandacht voor het herkennen van deze klachten. Bij Osteopathie Van den Enden zijn we gespecialiseerd in het behandelen hiervan.
Als we de pathofysiologie bestuderen, kunnen we 2 type hersenschuddingen onderscheiden:
- Primaire hersenschudding à Door bijv. een val of whiplash kunnen er trekkrachten op het hersenweefsel ontstaan, wat voor cel schade kan zorgen.
- Secundaire hersenschudding à Door de impact ontstaan er verschillende biochemische veranderingen op celniveau wat ontstekingen veroorzaken, dysfuncties van de mitochondriën (energiefabrieken in de cel) en oxidatieve stress. Deze secundaire gevolgen zorgen dus ook voor de bekende klachten bij een hersenschudding (hoofdpijn, cognitieve klachten enz).
Glymfatisch systeem
Recente wetenschappelijke studies hebben een nieuw verklaringsmodel gevonden voor de aanhoudende klachten na een hersenschudding. Studies tonen aan dat het lymfatisch systeem in de schedel, genaamd het glymfatisch systeem, hier een belangrijke rol in speelt. Het lymfatisch systeem speelt in het lichaam een belangrijk rol bij de afvoer van afvalstoffen, ontstekingsstoffen en weefselvocht. Iedere spier-/ zenuw-/ bindweefselcel kan het beste functioneren als de omgeving ‘schoon’ wordt gehouden. Bij bijvoorbeeld een ontsteking in je vinger, zorgt dit voor veel ontstekingsstoffen in je vinger, deze stoffen triggeren zenuwuiteinden wat vervolgens pijn geeft aan je vinger. Het is dan belangrijk dat het drainagesysteem zo goed mogelijk werkt om de concentratie van ontstekingsstoffen te verlagen, zodat de pijnprikkel afneemt.
Net zoals in het voorbeeld van de ontsteking in de vinger, willen we dat de schedel zo goed mogelijk kan draineren om zo het herstelproces te bespoedigen. Studies tonen nu aan dat dit drainagesysteem na een hersenschudding minder goed werkt. Mensen met een hersenschudding kunnen dus minder goed de ontstekingsstoffen en afvalstoffen uit de schedel draineren, wat klachten in stand houdt of verergert. Het glymfatisch systeem verzamelt alle afval-/ontstekingsstoffen en voert dit af uit de schedel naar onze grootste lymfeknoop van de nek, aan de bovenkant van de nek, achter de kaak. Vervolgens vloeit dit af naar lymfeklieren onder de sleutelbenen om weer terug te keren in de algehele circulatie. Spanning op de bovenste nekwervels en spanning in de spieren van de hals (een veel geziene klacht na hersenletsel/ stress) kunnen deze lymfestroom verder beperken en het herstel vertragen of stagneren. Een osteopathische behandeling is gericht op het behandelen van deze regio om de drainage en het herstel zo goed mogelijk te bevorderen.
Nervus Vagus
Het glymfatisch systeem wordt gestuurd door het parasympatisch zenuwsysteem, een bekende zenuw hiervan is de Nervus Vagus.1 Het parasympatisch zenuwstelsel is verantwoordelijk voor rust- en herstelprocessen in het lichaam, zoals bijv. het vertragen van de ademhaling om het lichaam in een ontspannen toestand te brengen. Het werkt als de tegenhanger van het sympatisch zenuwstelsel, dat juist betrokken is bij de fight-or-flight reactie. Onderzoek toont aan dat na een hersenschudding er een verstoring is dit parasympatisch zenuwstelsel en mensen meer in een fight-or-flight reactie zitten.2 Dit kan stress gerelateerde klachten geven als een verhoogde hartslag, versnelde ademhaling, gespannen spieren of een gevoel van angst of spanning. Maar dit systeem werkt dus ook op de functie van het glymfatisch systeem en dus een verminderde werking van de drainage van de schedel. De behandeling bij osteopathie Van den Enden is gericht op het activeren van het parasympatisch zenuwstelsel door middel van manuele technieken en door het gebruik van elektrisch stimulans door de vagus nerve stimulator. De Vagus Nerve Stimulator (VNS) is een medisch apparaat dat elektrische impulsen afgeeft aan de nervus vagus, wat de activiteit van het parasympatisch zenuwstelsel verhoogd. Onderzoek toont aan dat deze relatief nieuwe manier van behandelen effectief is.3
Vermoeidheid
Een ander bekend verschijnsel na een hersenschudding is vermoeidheid. Je lichaam vraagt om veel slaap. Deels komt dit omdat tijdens het slapen het glymfatisch systeem veel meer actief is dan overdag. Tijdens je slaap verwijder je dus afvalstoffen vanuit je schedel, wat ervoor zorgt dat je na het slapen je vaak beter voelt, minder overprikkeld bent of ‘brainfog’ ervaart. Een andere reden voor de vermoeidheid is, dat we na een hersenschudding een verminderde werking waarnemen van onze energiefabrieken in onze cellen, onze mitochondriën. Mitochondriën zetten voedingsstoffen, zoals suikers en vetten, om in een universele energievaluta genaamd ATP. De mitochondriën zorgen er dus voor dat ons brein en lichaam voorzien worden van energie om te kunnen functioneren. Na een hersenschudding zijn er een aantal biochemische veranderingen in de hersenen die zorgen voor een verminderde werking van de mitochondriën waardoor er minder energie vrijkomt. Dit gebrek aan energie zorgt voor vermoeidheid. De medische wereld is al jaren aan het onderzoeken hoe we de werking van de mitochondriën kunnen ondersteunen. Voedingssupplementen als Q10 en D-ribose hebben een positief effect, maar ook low-level laser therapie heeft hier een positief effect op.
Low Level Laser Therapie
Wat de laatste jaren steeds meer ingezet wordt bij de behandelingen van hersenschuddingen is low-level laser therapie. Deze manier van behandelen groeit in populariteit omdat steeds meer wetenschappelijk onderzoek de goede effecten hiervan laat zien. Door het gebruik van een laag niveau laserlicht, wat door de schedel gaat, wordt de activiteit van mitochondriën gestimuleerd. Het licht activeert bepaalde enzymen binnen de mitochondriën en geeft deze een ‘boost’, wat de productie van ATP (energie) bevordert. Dit heeft gunstige effecten op cel- en weefselherstel en het verminderen van neuroinflammatoire ontstekingen in de hersenen.
Onderzoek & Behandeling
Er wordt in kaart gebracht wat de klachten zijn zowel fysiek als cognitief. Op basis van het vraaggesprek en het onderzoek wordt er een behandelplan opgesteld. Bij een osteopathische behandeling wordt het gehele lichaam in kaart gebracht. Bijvoorbeeld, de vloeistof stroom die nodig is voor het glymfatisch systeem is mede afhankelijk van de hartslag en de ademhaling. Voldoende mobiliteit van de ribben, de onderrug, het middenrif en het borstbeen is hierbij van belang. Er wordt ook gebruik gemaakt van de bovengenoemde interventies indien geïndiceerd, namelijk de vagus nerve stimulator en de low-level laser therapie als aanvulling op de behandeling. Leefstijl factoren worden in kaart gebracht, waarna voedingsadviezen gegeven kunnen worden of het advies om gebruik te maken van supplementen.
Voor meer informatie over hersenschudding revalidatie kijk op de pagina van hersenschudding herstel.
Osteopathie Van den Enden is onderdeel van The Cognitive Lab, het hersenschuddingsexpertise team van dr. Erik Matser.
Verbeter je microbioom, waarom is het zo belangrijk?
Wat is het microbioom?
Wist je dat we 10 x meer bacteriën in ons lichaam hebben dan menselijke cellen? De meeste van deze bacteriën leven in onze darmen, deze bacteriën worden ook wel ons microbioom (darmflora) genoemd. Er wordt steeds meer bekend over het belang van een gezond microbioom en de rol die deze speelt in onder andere chronische ontstekingen, vermoeidheid, hoofdpijn, depressieve klachten, maar ook hormoonhuishouding en nog heel veel meer! Heeft u last van deze klachten? verbeter dan je microbioom.
Een aantal belangrijke/ essentiële functies van het microbioom:
- Vertering. Het helpt mee met de vertering van voedsel door bepaalde stoffen die wij niet af kunnen breken af te breken in stoffen die wij wel kunnen opnemen.
- Immuunsysteem. Er vindt constant communicatie plaats tussen de darmbacteriën en het immuunsysteem. De darmbacteriën zorgen ervoor dat potentiële ziektekiemen zich minder makkelijk in de darmwand nestelen, als dit wel gebeurt kan het immuunsysteem hierop reageren. Vervolgens helpt het microbioom mee met de ontstekingsreactie (door de productie van ontstekingsmediatoren) en helpt zo mee deze ziekmakers op te ruimen. Een microbioom dat uit balans is kan minder goed ziektekiemen tegenhouden, waardoor deze juist makkelijker innestelen en het immuunsysteem eigenlijk constant bezig is met opruimen. Dit zorgt voor veel ontstekingstofjes in je bloed, wat effect kan hebben op andere plaatsen in het lichaam. Zo heeft onderzoek al aangetoond dat dit zelfs een effect kan hebben op de hersenen en dus zorgen voor milde ontstekingsprocessen in de hersenen, denk bijvoorbeeld aan terugkerende migraine, of vermoeidheidsklachten. *
- Hormonen. Het microbioom produceert hormonen (neurotransmitters) en hormonen hebben invloed op processen in het lichaam en op gedrag. Een belangrijke hormoon is serotonine, ook wel het gelukshormoon! Meer serotonine zorgt ervoor dat je je gelukkiger voelt en maar liefst 90% van de serotonine wordt aangemaakt door je microbioom, slechts 10% door de hersenen. Onderzoek heeft ook al bevestigd dat een slecht microbioom invloed heeft op het gedrag.**
- Communicatie. Neurowetenschappers hebben ook een vermoeden dat bepaalde bacteriën invloed hebben op wat we willen eten. Zo zagen ze in studies bij dieren dat bepaalde bacteriën helpen detecteren welke voedingsstoffen niet in de voeding zitten, dit zouden ze communiceren naar de hersenen, om vervolgens meer drang (cravings) te krijgen naar die specifieke voedingsstoffen. De precieze werking hiervan is nog onduidelijk.
Er wordt momenteel veel onderzoek gedaan naar het microbioom en het wordt steeds duidelijker dat het van levensbelang is om je microbioom zo gezond mogelijk te houden. In je darmen is een voortdurend strijd gaande tussen bacteriestammen die zich willen nestelen in de darmwand, goede en slechte bacteriën en we willen vooral dat de goede bacteriën zich kunnen nestelen. Maar hoe krijgen we dit voor elkaar? Hieronder de meest invloedrijke zaken op een rijtje.
Verbeter je microbioom
- Vezels. De juiste voeding is ontzettend belangrijk! De voedingsbron van onze goede bacteriën zijn vezels. Vezels zitten voornamelijk in groente en fruit en worden niet door ons zelf verteerd, daar hebben wij dus de hulp bij nodig van bacteriën. De vezels worden door de bacteriën gefermenteerd en uitgepoept. Deze verschillende restproducten kan ons lichaam wel opnemen en gebruiken, ze leveren o.a. energie aan onze darmcellen en hebben een ontstekingsremmende werking. Een variëteit in groentes en fruit is ook zeer belangrijk. We hebben duizenden bacterie stammen die verschillende behoeftes hebben, en allemaal verschillende stoffen voor ons produceren die nuttig zijn. Veel afwisselen dus!
- Beweging is niet alleen goed voor hart en bloedvaten maar ook voor je microbioom. Regelmatige beweging zorgt voor een beter milieu voor de goede bacteriën en helpt mee de diversiteit in bacteriestammen te vergroten. Dus belangrijk voor het verbeteren van je microbioom.
- Vitamine D heeft veel gunstige effecten op ons lichaam, het draagt bij aan ons afweersysteem, heeft een gunstig effect op hart en bloedvaten, helpt bij het behoud van een goede bloeddruk, speelt een belangrijke rol in het voorkomen van depressies en nog veel meer. Onderzoek waarbij proefpersonen vitamine D kregen toegediend lieten een verbetering zien in het microbioom van deze proefpersonen.
- Intermittent fasting. Dit houdt in dat je een bepaalde periode op een dag gaat vasten. Bijvoorbeeld na het avondeten rond 7 uur eet je niets meer, vervolgens ontbijt je pas rond 11 uur. Zo heb je een periode van ongeveer 16 uur niets gegeten waardoor de darmen even rust krijgen en niet constant verteren. Onderzoek toont aan dat op regelmatige basis tussen de 14-16 uur niet eten bijdraagt aan het verbeteren van je microbioom.
- Omega 3. Een frequente inname van omega 3 (zit voornamelijk in vette vis) zorgt voor een verbeterde diversiteit van het microbioom en zorgt voor minder ontstekingen in de darm.
- Slaap. 90% Van de serotonine wordt aangemaakt in de darmen. Uit serotonine wordt melatonine gemaakt, ons slaaphormoon. Ons microbioom heeft indirect dus veel invloed op onze slaap. Maar slaap is andersom ook weer belangrijk voor ons microbioom. Slecht of onregelmatig slapen kan het (cardiaans)ritme van je darmbacteriën verstoren. Dit kan je microbioom uit balans brengen.
- Suikers (koolhydraten). Probeer suikers en kunstmatige zoetstoffen zoveel mogelijk te vermijden. Suiker is de voedingsbodem voor onze ‘slecht bacteriën’, om te voorkomen dat deze slechte bacteriën gaan domineren is het dus raadzaam niet veel suiker te eten. Ook verschillende gisten/schimmels (denk aan candida) in onze darmen gedijen goed op suiker. Deze gisten zetten de suikers om in onder andere koolzuurgas, wat zorgt voor een opgezette buik en winderigheid.
Kortom, het microbioom heeft vele functies en een microbioom dat uit balans is kan zorgen voor verschillende problemen. Door ons microbioom gezond te houden blijven wij zelf dus ook gezonder en gelukkiger!
Als osteopaat probeer ik op zoek te gaan naar mechanisme die de klachten in stand houden. We onderzoeken iedere keer het gehele lichaam, bewegingsbeperkingen en bindweefselspanningen die van invloed zijn op de klacht zullen worden losgemaakt, er worden oefeningen meegeven voor het verbeteren van de mobiliteit of kracht. Maar de invloed van onze levensstijl, zoals je in dit artikel kunt lezen, is ook van belang bij het in stand houden van fysieke klachten.
* Onderzoekers aan het Erasmus MC hebben onderzoek gedaan bij meer dan 2000 proefpersonen met knieartrose en zagen dat mensen die grote hoeveelheden van de bacterie streptococcus in hun microbioom hadden meer last hadden van artrosepijn in de knie dan mensen met kleine hoeveelheden streptococcus. Streptococcus produceren toxines die in onze bloedbaan terecht komen, dit triggert het immuunsysteem wat zorgt voor ontstekingsprocessen. Dit kan een ontsteking bij mensen met knie artrose in stand houden.
**In een Amerikaans onderzoek naar de invloed van het microbioom op gedrag in muizen bleek dat muizen na bepaalde aanpassingen van hun microbioom ineens niet meer bang waren voor katten! Misschien fijn dat ze geen kattenfobie meer hadden, maar ook een levensgevaarlijke gedragsverandering.
Wil je meer weten over het verbeteren van je microbioom? Neem contact met op via bob@osteopathievandenenden.nl. Ik ben als osteopaat gevestigd in Helmond.
Bronnen
Chu, C., et al. (2019). The microbiota regulate neuronal function and fear extinction learning. Nature, 574, 543-563.
Alcock, J. et al. (2014). Is eating behavior manipulated by the gastrointestinal microbiota? Evolutionary pressures and potential mechanisms. Bioessays, 940-949.
Monda, et al. (2017). Exercise modifies the Gut Microbiota with Positive Health Effects, Oxidative Medicine and Cellular Longevity.
Mina Bashir, et al. (2016). Effects of high doses of vitamin D3 on mucosa-associated gut microbiome vary between regions of the human gastrointestinal tract. Eur J Nutr, 55, 1479–1489.
Godines-Victoria, M., et al. (2014). Intermittent Fasting Promotes Bacterial Clearance and Intestinal IgA Production in Salmonella typhimurium‐Infected Mice. Scandinavian journal of immunology, 79, 315-324.
Menni C. (2017). Omega-3 fatty acids correlate with gut microbiome diversity and production of N-carbamylglutamate in middle aged and elderly women. Scientific Reports, 11079.
Deaver, J., et al. (2018). Circadian Disruption Changes Gut Microbiome Taxa and Functional Gene Composition. Frontiers in Microbiology, 9.